یک تصور غلط رایج وجود دارد که اختلالات خوردن نوعی انتخاب سبک زندگی به حساب میآیند. اختلالات خوردن در واقع بیماریهای جدی و اغلب کشندهای هستند که با اختلالات شدید در رفتارهای غذایی افراد و افکار و احساسات مربوطه همراه است. اشتغال ذهنی به غذا، وزن بدن و شکل بدن نیز ممکن است نشانههای اختلال خوردن باشند. اختلالات رایج خوردن شامل بیاشتهایی عصبی، پرخوری عصبی و اختلال پرخوری است. در این مقاله از مجله رفتار، به بررسی آنورکسیا یا همان بیاشتهایی عصبی میپردازیم.
بیاشتهایی عصبی چیست؟
بیاشتهایی عصبی یا آنورکسیا وضعیتی است که در آن افراد از غذا اجتناب میکنند، غذا خوردن را به شدت محدود میکنند یا مقدار بسیار کمی از غذاهای خاص را میخورند. آنها همچنین ممکن است بارها و بارها خود را وزن کنند. حتی زمانی که به شکل خطرناکی کمبود وزن دارند، ممکن است خود را دارای اضافه وزن ببینند.
دو زیر گروه از بیاشتهایی عصبی وجود دارد: یک زیر گروه “محدود کننده” و یک زیرگروه “پاکسازی پرخوری”. در زیرگروه محدود کننده بیاشتهایی عصبی، افراد مقدار و نوع غذای مصرفی خود را به شدت محدود میکنند. در زیرگروه بیاشتهایی عصبی، افراد مقدار و نوع غذا مصرفی خود را نیز بسیار محدود میکنند. علاوه بر این، ممکن است دورههای پرخوری و پاکسازی داشته باشند – خوردن مقادیر زیادی غذا در مدت کوتاهی و به دنبال آن استفراغ یا استفاده از ملینها یا دیورتیکها برای خلاص شدن از شر چیزی که مصرف شده است.
بیاشتهایی عصبی میتواند کشنده باشد. میزان مرگ و میر بسیار بالایی در مقایسه با سایر اختلالات روانی دارد. افراد مبتلا به بیاشتهایی در معرض خطر مرگ ناشی از عوارض پزشکی مرتبط با گرسنگی هستند. خودکشی دومین عامل مرگومیر در افرادی است که مبتلا به بیاشتهایی عصبی هستند.
علائم بی اشتهایی عصبی
بیاشتهایی عصبی یک اختلال جدی روانی و تغذیهای است که با علائم جسمی و روانی متعددی همراه است. شناخت دقیق این علائم به تشخیص زودهنگام و درمان به موقع کمک میکند.
علائم اصلی بیاشتهایی عصبی شامل موارد زیر است:
- محدود کردن شدید میزان غذا خوردن و خودداری از دریافت کالری کافی
- کاهش وزن بسیار زیاد و غیرطبیعی (لاغری شدید)
- تلاش مداوم و افراطی برای لاغر شدن و عدم تمایل به حفظ وزن سالم یا طبیعی
- ترس شدید و غیرمنطقی از افزایش وزن یا چاق شدن
- دید تحریفشده و نادرست نسبت به شکل و وزن بدن، عزت نفس پایین که بر اساس تصور غلط از وزن شکل گرفته است
- انکار جدی کمبود وزن و نادیده گرفتن خطرات جسمی ناشی از لاغری شدید
علائم جسمی و فیزیکی که ممکن است به مرور زمان ایجاد شوند، عبارتند از:
- کاهش تراکم استخوان و نازک شدن استخوانها (استئوپنی یا پوکی استخوان) که احتمال شکستگی را افزایش میدهد
- کمخونی خفیف و ضعف عضلانی به دلیل کمبود مواد مغذی
- شکنندگی مو و ناخنها به دلیل تغذیه نامناسب
- خشکی پوست و رنگ پوست مایل به زرد یا رنگ پریده
- رشد موهای نرم و نازک روی بدن به نام «لانگو» (Lanugo) که معمولاً در نوزادان دیده میشود
- مشکلات گوارشی مانند یبوست شدید و مشکلات در هضم غذا
- فشار خون پایین و ضربان قلب نامنظم که میتواند به مشکلات قلبی منجر شود
- کاهش دمای بدن که باعث میشود فرد همیشه احساس سرما کند
- کندی تنفس و نبض که میتواند علامت ضعف سیستم قلبی-عروقی باشد
- احساس خستگی مداوم، بیحالی و کاهش انرژی روزانه
- اختلالات مغزی از جمله مشکلات تمرکز و گاهی آسیبهای عصبی
- نارسایی چند ارگانی در موارد شدید که میتواند تهدید کننده زندگی باشد
علت بی اشتهایی عصبی یا آنورکسیا
در جدول زیر، علتهای بیاشتهایی عصبی (آنورکسیا) بهصورت خلاصه، منظم و قابل فهم دستهبندی شدهاند:
دسته علت | توضیح |
عوامل روانشناختی | کمالگرایی شدید، عزتنفس پایین، نیاز افراطی به کنترل، ترس از قضاوت دیگران، اضطراب، افسردگی و اختلالات وسواسی |
عوامل زیستی و ژنتیکی | سابقه خانوادگی اختلالات خوردن، زمینه ژنتیکی، اختلال در انتقالدهندههای عصبی مانند سروتونین و دوپامین |
عوامل اجتماعی و فرهنگی | فشار جامعه برای لاغری، استانداردهای غیرواقعی زیبایی، تأثیر شبکههای اجتماعی، مقایسه مداوم بدن با دیگران |
عوامل خانوادگی | فضای خانوادگی پرتنش، والدین کنترلگر یا انتقادگر، تمرکز بیشازحد خانواده بر وزن، ظاهر یا رژیم غذایی |
رژیم غذایی اولیه | شروع بیماری با یک رژیم ساده برای لاغری که به محدودیت شدید غذا و ترس از خوردن تبدیل میشود |
عوامل هویتی و فردی | بحران هویت، نیاز به تایید دیگران، احساس بیارزشی یا ناکافی بودن |
تجربیات آسیبزا | تجربه آزار روانی یا جسمی، زورگویی (Bullying)، انتقاد شدید از بدن در کودکی یا نوجوانی |
پیشنهاد مطالعه : روانشناسی کودک با مدرک معتبر
اهمیت درمان به موقع و عواقب عدم درمان
بیاشتهایی عصبی یک اختلال جدی و پیشرونده است که درمان بهموقع آن نقش تعیینکنندهای در جلوگیری از عوارض خطرناک و رسیدن به بهبودی پایدار دارد؛ شروع زودهنگام درمان باعث بازگشت ایمن به وزن سالم، بهبود سلامت روان و افزایش اثربخشی روشهای تخصصی میشود، در حالی که تأخیر در درمان میتواند به آسیبهای قلبی، پوکی استخوان، ضعف شدید جسمی، تشدید افسردگی و اضطراب و کاهش جدی کیفیت زندگی منجر شود، بنابراین مراجعه سریع به مراکز تخصصی و درمانگران باتجربه، مهمترین گام برای حفظ سلامت و آینده فرد است.
بهترین دارو برای درمان بی اشتهایی عصبی
بر اساس راهنماهای علمی معتبر، هیچ داروی واحدی بهعنوان «بهترین دارو» برای درمان مستقیم بیاشتهایی عصبی وجود ندارد. درمان اصلی این اختلال بر رواندرمانی تخصصی، بازگرداندن وزن به محدوده سالم و پایش پزشکی منظم استوار است. داروها معمولاً نقش کمکی دارند و زمانی تجویز میشوند که فرد همزمان با بیاشتهایی عصبی دچار مشکلاتی مانند افسردگی، اضطراب، وسواس یا بیخوابی باشد. در این شرایط، روانپزشک ممکن است بسته به وضعیت فرد از داروهای ضدافسردگی، ضداضطراب یا سایر داروهای حمایتی استفاده کند، اما این داروها جایگزین درمان روانشناختی و تغذیهدرمانی نیستند. انتخاب دارو، دوز و مدت مصرف باید کاملاً فردی و زیر نظر متخصص انجام شود تا ایمن، مؤثر و بدون آسیب باشد.
برای بی اشتهایی عصبی چه بخوریم؟
طبق راهنماهای درمانی معتبر، تغذیه در بیاشتهایی عصبی باید تدریجی، برنامهریزیشده و تحت نظر تیم درمان انجام شود؛ هدف اصلی، بازگرداندن ایمن وزن به محدوده سالم و جبران سوء تغذیه است. معمولاً توصیه میشود وعدههای منظم و کامل (۳ وعده اصلی + ۲ تا ۳ میانوعده) مصرف شود و غذاها بهتدریج کالری و ارزش غذایی کافی داشته باشند تا بدن و مغز فرصت سازگاری پیدا کنند.
در مسیر درمان، تمرکز بر این گروههاست:
- کربوهیدراتهای پیچیده (نان و برنج کامل، سیبزمینی) برای تامین انرژی پایدار
- پروتئینها (تخممرغ، گوشت، مرغ، ماهی، حبوبات) برای ترمیم عضلات و بافتها
- چربیهای سالم (روغن زیتون، مغزها، آووکادو) برای کمک به افزایش وزن سالم
- لبنیات یا جایگزینها برای سلامت استخوانها
- میوه و سبزیجات برای ویتامینها و مواد معدنی ضروری
مهم است که برنامه غذایی شخصیسازیشده باشد و همزمان با پایش وزن و سلامت جسمی انجام شود. اجتناب از محدودیتهای افراطی، حذف گروههای غذایی و رژیمهای خودسرانه ضروری است؛ چون تغذیه درست، پایه موفقیت درمانهای روانشناختی و بهبودی پایدار در بیاشتهایی عصبی محسوب میشود.
پیشنهاد مطالعه : روانشناسی مدیریت
روشهای درمان قطعی بی اشتهایی عصبی
درمان قطعی بیاشتهایی عصبی بر پایه ترکیبی از حمایت پزشکی، تغذیهدرمانی و رواندرمانی تخصصی با رویکرد عقلانی-هیجانی (REBT) انجام میشود که هدف آن بازگرداندن وزن سالم و اصلاح باورها و رفتارهای نادرست مرتبط با غذا و تصویر بدن است.
در بزرگسالان، رواندرمانی اصلی شامل درمان عقلانی-هیجانی متمرکز بر اختلالات خوردن است که به فرد کمک میکند:
- افکار و باورهای غیرمنطقی درباره وزن و غذا را شناسایی و تغییر دهد
- احساسات منفی مرتبط با خود و بدن را مدیریت کند
- رفتارهای ناسالم غذایی را جایگزین الگوهای سالم کند
برای کودکان و نوجوانان، این درمان با تمرکز بر خانواده و حمایت از والدین برای ایجاد تغییرات مثبت در محیط خانه ترکیب میشود.
در موارد پیچیدهتر یا عدم پاسخ به درمان، از روشهای تکمیلی با رویکرد عقلانی-هیجانی برای بهبود خودآگاهی و مدیریت هیجانات استفاده میشود.
همزمان با رواندرمانی، پایش پزشکی دقیق، آموزش تغذیه صحیح و حمایت مستمر خانواده از اجزای ضروری روند درمان هستند.
این رویکرد چندجانبه و عقلانی-هیجانی، به فرد کمک میکند باورهای مخرب را اصلاح و مسیر بهبودی پایدار را با اعتماد به نفس و آگاهی طی کند.
پیشنهاد مطالعه : درمان اختلال یادگیری در کودکان
مدت زمان و روند درمان بیاشتهایی عصبی
مدت زمان درمان بیاشتهایی عصبی معمولاً طولانی و مرحلهای است و بسته به شدت بیماری و وضعیت فرد، بین چند ماه تا بیش از یک سال متغیر است. روند درمان شامل چند مرحله اصلی است:
- ارزیابی دقیق و پایش مداوم: بررسی وضعیت جسمی، روانی و تغذیهای بیمار برای طراحی برنامه درمانی مناسب
- بازگرداندن وزن سالم: با تغذیهدرمانی تدریجی و تحت نظارت متخصصان، هدف حفظ و افزایش وزن به محدوده طبیعی است
- رواندرمانی تخصصی: معمولاً شامل جلسات هفتگی یا دو بار در هفته با رویکردهای تخصصی مانند درمان عقلانی-هیجانی یا درمانهای حمایتی برای تغییر باورها و رفتارهای ناسالم
- حمایت خانواده و آموزش: دخیل کردن خانواده در روند درمان و آموزش مهارتهای حمایتی
- پایش سلامت جسمی و روانی: کنترل مداوم علائم و پیشرفت درمان جهت پیشگیری از عود
پیشرفت درمان معمولاً تدریجی است و نیازمند تعهد، صبر و همکاری مستمر بیمار و تیم درمان است تا به بهبودی پایدار و بازگشت به زندگی طبیعی برسد.
نحوه دریافت وقت مشاوره و مراحل مراجعه
برای دریافت وقت مشاوره در انستیتو رفتار، بهترین کلینیک تخصصی درمان بیاشتهایی عصبی با رویکرد عقلانی-هیجانی (REBT)، میتوانید بهصورت آنلاین یا تلفنی اقدام کنید. تیم پشتیبانی ما در سریعترین زمان ممکن، وقت مناسب با شرایط شما را هماهنگ میکند تا بدون معطلی و به راحتی بتوانید روند درمان خود را آغاز کنید.
مراحل مراجعه به انستیتو رفتار به شرح زیر است:
- ثبت درخواست مشاوره: از طریق وبسایت یا تماس تلفنی درخواست خود را ثبت کنید.
- هماهنگی و تعیین وقت: همکاران ما با شما تماس گرفته و زمان مشاوره اولیه را تنظیم میکنند.
- جلسه ارزیابی اولیه: در این جلسه، وضعیت جسمی و روانی شما به دقت بررسی شده و برنامه درمانی متناسب با نیازهای شما طراحی میشود.
- شروع درمان: با بهرهگیری از رویکرد تخصصی REBT، جلسات رواندرمانی آغاز میشود و برنامه تغذیه و پایش پزشکی نیز بهطور منظم اجرا میشود.
- پیگیری و حمایت مستمر: تیم درمانی انستیتو رفتار در تمام مراحل همراه شماست تا به بهبودی کامل و پایدار برسید.
سوالات متداول
درمان بیاشتهایی عصبی چقدر طول میکشد؟
مدت درمان بسته به شدت بیماری و وضعیت فرد متفاوت است، اما معمولاً چند ماه تا بیش از یک سال طول میکشد و شامل مراحل تغذیهدرمانی، رواندرمانی و پایش پزشکی میشود.
آیا دارویی برای درمان بیاشتهایی عصبی وجود دارد؟
هیچ داروی خاصی بهعنوان درمان اصلی بیاشتهایی عصبی وجود ندارد. داروها معمولاً برای مدیریت مشکلات همراه مانند اضطراب یا افسردگی تجویز میشوند و رواندرمانی مهمترین بخش درمان است.
چگونه میتوانم در انستیتو رفتار وقت مشاوره بگیرم؟
برای دریافت وقت مشاوره میتوانید از طریق وبسایت یا تماس تلفنی درخواست دهید. تیم انستیتو رفتار در سریعترین زمان مناسبترین وقت را هماهنگ کرده و روند درمان را آغاز میکند.
عالی بود و ممنونم از پست خیلی خوبتون
ممنون از بازخوردتون